Η Αιτωλοακαρνανία (Αιτωλία+Ακαρνανία) από αρχαιοτάτων χρόνων πρωτοστάτησε σε όλη την Ελληνική ιστορία πράγμα πολύ γνωστό σε όλους μας. Ας δούμε όμως λίγο πιο αναλυτικά τον ρόλο που έπεξε αυτή η περιοχή ανα τους αιώνες στην Ελληνική επικράτεια.

 

 Αιτωλοακαρνανία

 Από τη μυθική ακόμη εποχή διαφαίνεται η αντίθεση Ακαρνάνων και Αιτωλών που θα σφραγίσει όλη την ιστορία τους ως τη Ρωμαϊκή κατάκτηση: με ξεχωριστά πολιτικά και θρησκευτικά κέντρα (Θέρμος οι Αιτωλοί, Στράτος και ΄Ολπαι οι Ακαρνάνες), τοποθετημένοι πάντα σε αντίπαλα στρατόπεδα, θα πολεμήσουν επανειλημμένα μεταξύ τους, ως την εποχή που ο Οκτάβιος θα τους υπαγάγει στη ρωμαϊκή επαρχία της Αχαΐας. Από τότε οι δρόμοι τους βασικά είναι κοινοί. Στην αρχαιότητα οι πόλεις της Ακαρνανίας (Στράτος, Αμφιλοχικόν,΄Αργος, Λιμναία, ΄Ολπαι, Οινιάδαι, Ανακτόριον,΄Ακτιον κ.α.) είναι οργανωμένες στο Κοινόν....Ας δούμε όμως τα γεωγραφικά σύνορα της Αιτωλίας και της Ακαρνανίας. Η Αιτωλία ορίζεται γενικά σαν η περιοχή της δυτικής Στερεάς που βρίσκεται στα δεξιά του ποταμού Αχελώου - η περιοχή στα αριστερά ονομάζεται Ακαρνανία. Στα βόρεια συνορεύει με την Ήπειρο και τη Θεσσαλία και κατά την αρχαιότητα περιελάμβανε και μεγάλο κομμάτι της περιοχής στην οποία βρίσκεται η σημερινή Ευρυτανία. Η Αιτωλία είναι ορεινή στο βορρά ενώ στα νότια υπάρχει ο κάμπος του Αχελώου, το Μέγα Αιτωλικό Πεδίο της αρχαιότητας. Η Αιτωλία είναι περιοχή με μακρά ιστορία. Κατοικήθηκε αρχικά από Κουρήτες και Λέλεγες και σύμφωνα με τη μυθολογία ο Αιτωλός ήταν ο γενάρχης της φυλής που τελικά κυριάρχησε στον τόπο. Γιοί του Αιτωλού ήταν ο Πλευρώνας και ο Καλυδώνας που έδωσαν τα ονόματά τους στις δύο σημαντικότερες πόλεις της Αιτωλίας κατά τα πρώτα χρόνια της αρχαιότητας. Στα βορειοδυτικά της Αιτωλίας και κοντά στα σύνορα με την Ακαρνανία βρίσκονταν και το φύλο των Αγραίων που είχαν σαν κυριότερο κέντρο τους το Αγρίνιο. Με τον καιρό οι Αιτωλοί αναδείχτηκαν σε σημαντική στρατιωτική και πολιτική δύναμη στην Αρχαία Ελλάδα και δημιούργησαν το Κοινό των Αιτωλών ή Αιτωλική Συμπολιτεία με κέντρο το Θέρμο.Η Ακαρνανία είναι το δυτικότερο κομμάτι της Στερεάς Ελλάδας και ορίζεται χονδρικά από το τρίγωνο που σχηματίζουν το Ιόνιο πέλαγος, ο Αμβρακικός κόλπος και ο ποταμός Αχελώος. Η περιοχή είναι κυρίως ορεινή και στο κέντρο της δεσπόζουν τα Ακαρνανικά όρη.

 

Αρχαίος χάρτης Αιτολοακαρνανίας

 

Η αυτονομία των ακαρνανικών πόλεων είναι πλήρης και μεταξύ τους δεν υπάρχουν δεσμοί νομικής φύσεως ούτε καν σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Υπάρχουν μόνο ηθικοί και συναισθηματικοί δεσμοί, οι οποίοι οδηγούν ορισμένες από αυτές σε κάποια μορφή συνεργασίας, κυρίως προς απόκρουση κοινής εξωτερικής απειλής. Αλλά και πάλι το κριτήριο που πρυτανεύει είναι η προάσπιση των ιδιαιτέρων συμφερόντων της κάθε πόλης και όχι το κοινό συμφέρον όλων των Ακαρνάνων, όπως φάνηκε καθαρά κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, όταν ο Αστακός, το Σόλλιον, το Ανακτόριον και οι Οινιάδαι προσχώρησαν στο συνασπισμό των Πελοποννησίων, ενώ όλες οι υπόλοιπες στην συμμαχία των Αθηναίων (Γ. Α. Φερεντίνου. Ιστορία της Ακαρνανίας από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι της εποχής του Χριστού, χ. χ., σ. 91-92, εκδ. Παπαζήση, σ. 101-106).Κατά την ύστερη κλασική εποχή, δηλαδή τον 4ο π.χ. αιώνα, υπάρχουν ενδείξεις ότι είχε συγκροτηθεί ένα ομόσπονδο ακαρνανικό κράτος, το «Κοινό των Ακαρνάνων», του οποίου όμως η συνοχή ήταν πολύ χαλαρή. Το κοινό αυτό εξελίσσεται βραδέως κατά τον 3ο και 2ο αιώνα χωρίς η εξέλιξη αυτή να οδηγήσει σε εξαφάνιση των τοπικών κυβερνήσεων. Πρωτεύουσα του μέχρι το 250 π.χ. περίπου είναι η Στράτος. Από το 235 π.χ., οπότε ανασυστήνεται το «Κοινό των Ακαρνάνων», μέχρι το 167 π. χ πρωτεύουσα γίνεται η Λευκάδα και από το 167 π.χ. το Θύρρειον γίνεται η τρίτη πρωτεύουσα του κοινού (Γ. Α. Φερεντίνου, ό.π., σ. 107-109). Κατά τους Ελληνιστικούς Χρόνους το κέντρο βάρους της ελληνικής ιστορίας μετατοπίζεται. Στο προσΙστορικός χάρτης Αιτωλοακαρνανίαςκήνιο δεν είναι πλέον μόνο η Αττική, η Πελοπόννησος και γενικότερα ο ανατολικός άξονας του Ελλαδικού χώρου. Ο δυτικός Ελληνισμός, και μαζί του η Ακαρνανία, εισβάλλει δυναμικά στο προσκήνιο της ιστορίας. Το διάστημα αυτό αποτελεί για την Ακαρνανία μια ταραγμένη εποχή: Καταλαμβάνεται από τον Πύρρο της Ηπείρου το 294 π.χ. και απελευθερώνεται το 272 π.χ. Προς το μέσον του 3ου αιώνα, κάπου στα 250 π.χ., οι Ακαρνάνες δέχονται τη συνδυασμένη επίθεση των Αιτωλών και του βασιλιά της Ηπείρου Αλεξάνδρου. Tο 245 π. χ. πιθανότατα ο Αλέξανδρος υπέταξε και τη Λευκάδα. Στο λεγόμενο «Συμμαχικό Πόλεμο» (220-217 π.χ.), κατά τον οποίο τους δύο βασικούς αντίπαλους πυρήνες αποτελούν από τη μια η Μακεδονία και η Αχαϊκή Συμπολιτεία και από την άλλη η Αιτωλική Συμπολιτεία, οι Αιτωλοί ηττώνται και αναγκάζονται να δεχτούν την ειρήνη της Ναυπάκτου (217 π.χ.), σύμφωνα με την οποία οι Ακαρνάνες παίρνουν πίσω από τους Αιτωλούς όσα είχαν χάσει το 250 π.χ., πλην της παλιάς πρωτεύουσας τους, της Στράτου.

 

 Βυζάντιο

Ας προχωρήσουμε λοιπόν και στους Βυζαντινούς καιρούς και στο Δεσποτάτο της Ηπείρου. Κατά τον 3ο μ.χ. αιώνα η περιοχή μας και όλη η Ακαρνανία μαζί με την Ήπειρο, τη Κεφαλλονιά, τη Λευκάδα, τη Ιθάκη, τη Ζάκυνθο και τη Κέρκυρα αποτελούν μια ιδιαίτερη επαρχία, την «Παλαιά ΄Ηπειρο». Έδρα της επαρχίας είναι η Νικόπολη. Η διοικητική αυτή μεταβολή θα διαρκέσει αιώνες. Και κατά την μέση βυζαντινή εποχή, οπότε εμφανίζεται ο νέος διοικητικός θεσμός των «θεμάτων», η «Παλαιά Ήπειρος», με ελάχιστες συνοριακές διευθετήσεις, θα αποτελέσει το «Θέμα της Νικοπόλεως». Οι μαρτυρίες, και συγκεκριμένα το «Συνέκδημον» του Ιεροκλέους, δείχνουν ότι κατά τον 5ο αιώνα δεν υπάρχουν ακαρνανικές πόλεις, προφανώς λόγω των καταστροφικών επιδρομών των Γότθων και των Βανδάλων. Ιδίως οι παράλιες περιοχές υπέστησαν τις μεγαλύτερες καταστροφές. Η ίδια περιοχή αποτελεί κατά την Υστεροβυζαντινή εποχή το βασικό τμήμα του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Τα επόμενα χρόνια-15ος περίπου- η Ακαρνανία, και η περιοχή μας φυσικά, περνά στη κυριαρχία δυτικών κυριάρχων και αποτελεί μέρος της επικράτειας των Τόκκων. Το Δεσποτάτο της Ηπείρου ήταν ένα από τα κράτη που προέκυψαν από την κατάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μετά την Δ' Σταυροφορία το 1204.

Το δεσποτάτο της ΗπείρουΜαζί με την Αυτοκρατορία της Νίκαιας και την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας θεωρούσε ότι είναι νόμιμη συνέχεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ιδρύθηκε από τον Μιχαήλ Α' Δούκα το 1204. Ο Μιχαήλ Άγγελος Κομνηνός Δούκας ήταν εξάδελφος των αυτοκρατόρων Ισαάκιου Β' Αγγέλου και Αλεξίου Γ'. Αρχικά είχε συνάψει συμμαχία με τον Βονιφάτιο Μονφερατικό. Στη συνέχεια προσπάθησε να ανακόψει την κατάκτηση της Πελοποννήσου από τους Φράγκους αν και δεν τα κατάφερε, χάνοντας στη μάχη του ελαιώνα του Κούνδουρου. Επέστρεψε στην Ήπειρο, στην πρώην αυτοκρατορική επαρχία του Θέματος της Νικοπόλεως και ίδρυσε το Δεσποτάτο της Ηπείρου με έδρα την Άρτα διαλύοντας τη συμμαχία με τον Βονιφάτιο.

Το 1460 ολόκληρη η Αιτωλία και η Ακαρνανία καταλαμβάνεται από τους Τούρκους. Η ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας διαιρείται συνήθως σε πέντε περιόδους: Α΄ περίοδος (1299 - 1453), δηλ. από την ίδρυση της αυτοκρατορίας μέχρι την άλωση της Κωνσταντινούπολης, με την οποία επισφραγίστηκε η κατάκτηση ολόκληρης σχεδόν της χερσονήσου του Αίμου. Β΄ περίοδος (1453-1699), κατά την οποία οι Τούρκοι έφτασαν μέχρι τη Βιέννη και απείλησαν ολόκληρη τη χριστιανική Ευρώπη. Γ΄ περίοδος (1699-1839), εποχή παρακμής, εσωτερικών αναστατώσεων και υποχώρησης από το Δούναβη προς τα Ν. της χερσονήσου του Αίμου. Δ΄ περίοδος (1839-1913), οπότε σημειώνονται προσπάθειες για πολιτικές και στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις, χωρίς όμως αποτελέσματα. Ε΄ περίοδος (1914 -1923), οπότε η Τουρκία αποχωρεί από τη Βαλκανική, εκτός από την Ανατολική Θράκη, χάνει τις αραβικές της επαρχίες και περιορίζεται στα σημερινά της όρια.

 

Οθωνανική Αυτοκρατορία           

Η Ελληνική επανάσταση του 1821 – 1824 είναι το πρώτο μέρος του Ελληνικού αγώνα της ανεξαρτησίας (1821-1832), που διεξήγαγε ο υπόδουλος ελληνισμός ενάντια στην Οθωμανική αυτοκρατορία και που κατέληξε στην αναγνώριση της ανεξαρτησίας του Ελληνικού κράτους από την Πύλη, με την συνθήκη του Μαΐου του 1832. Ορόσιμο για την περιοχή μας είναι η ηρωική έξοδος του Μεσολογγίου.ο Μεσολόγγι επαναστάτησε ξανά στις 20 Μαΐου του 1821 και ήταν μία από τις κύριες Ελληνικές δυνάμεις στον απελευθερωτικό αγώνα. Οι κάτοικοι αντιστάθηκαν στις επιθέσεις της Οθωμανικής αυτοκρατορίας το 1822. Η δεύτερη επίθεση ξεκίνησε στις 15 Απριλίου του 1825 από τον Κιουταχή, του οποίου ο στρατός αριθμούσε 30.000 άντρες και αργότερα ενισχύθηκε με άλλους 10.000 οι οποίοι καθοδηγούνταν από τον Ιμπραήμ. Μετά από ένα χρόνο συνεχόμενων επιθέσεων και πείνας, οι κάτοικοι του Μεσολογγίου αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν έξοδο από την πόλη, την νύχτα της 10ης Απριλίου του 1826, η οποία έμεινε ονομαστή ως «Έξοδος του Μεσολογγίου». Εκείνη την περίοδο οι κάτοικοι της πόλης ήταν 10.500 από τους οποίους οι 3.500 ήταν οπλισμένοι. Λίγοι ήταν οι Μεσολογγίτες που επιβίωσαν κατά την Έξοδο. Εξαιτίας της ηρωικής στάσης των Μεσολογγιτών, η πόλη δέχθηκε την τιμή να της αποδοθεί ο τίτλος της Ιερής Πόλης, η οποία είναι μοναδική στην Ελλάδα.Ο γνωστός φιλέλληνας Άγγλος ποιητής Λόρδος Βύρων, ο οποίος υποστήριζε την ελληνική προσπάθεια για απελευθέρωση, πέθανε στην πόλη το 1824. Αναφορά στο πρόσωπό του υπάρχει σε ένα κενοτάφιο το οποίο περιέχει την καρδιά του.

 

 Β Παγκόσμιος

Ο Β παγκόσμιος πόλεμος ήταν η πιο εκτεταμένη γεωγραφικά και δαπανηρή σε πλουτοπαραγωγικούς πόρους ένοπλη σύγκρουση στην ιστορία της ανθρωπότητας, στον οποίο ενεπλάκη η πλειοψηφία των εθνών, που πάλευαν ταυτόχρονα σε διάφορα σημαντικά θέατρα πολέμου, και που κόστισε περίπου 55,5 εκατομμύρια ζωές. Ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (ΕΔΕΣ) ήταν μια από τις σημαντικότερες (μαζί με το ΕΑΜ ) ελληνικές αντιστασιακές οργανώσεις κατά τη διάρκεια της κατοχής της Ελλάδας από τις δυνάμεις του άξονα. Ιδεολογικά ανήκε στο φιλελεύθερο Δημοκρατικό-Βενιζελικό στρατόπεδο και ήταν αντικομμουνιστικών αρχών. Ιδρύθηκε στις 15 Οκτωβρίου του 1941 και είχε ως ιδεολογικό του αρχηγό τον εξόριστο στη Γαλλία Νικόλαο Πλαστήρα, πολιτικό αρχηγό τον Κομνηνό Πυρομάγλου ενώ στρατιωτικός του αρχηγός ήταν ο απόστρατος αξιωματικός Ναπολέων Ζέρβας. H επιτυχή ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου ήταν η πρώτη μεγάλη επειχήρηση του ΕΔΕΣ. Ο ΕΔΕΣ έδρασε στην περιοχή της δυτικής Ελλάδας. Πολλοί αιτωλοακαρνάνες συμμετείχαν.

 

Πηγές:   http://el.wikipedia.org/
              http://www.paleros.gr/page8.php
              http://diocles.civil.duth.gr/

Aα

Αβγατάω,αβγαταίνω και αβγατίζω: αυξάνω,πληθαίνω,μεγαλώνω.

Αγκλίτσα,γκλίτα ή κλίτσα: σκαλσμένη ή απλά σκέτη κυρτή κεφαλή,που έχει τρύπα και μπαίνει σε ένα ίσιο ξύλο.

Αγκούσα,η: δυσφορία,δύσπνοια,ασφυξία από μεγάλη ζέστη,πολυφαγία,κούραση.

Ακούρμα: άκου Ακουρμάς: ακούω με προσοχή.

Αλαμπαρδόνα,η: γυναίκα ζωηρή.

Αλάνταβος,ο: αδέξιο,απρόσεχτος,άτσαλος.

Αλιμούρα,η: αρπαγή,λεηλασία,πλιάτσικο.

Αλισίβα,η:στάχτη διαλύμενη στο νερό που έπλεναν τα ασπρόρουχα

αλλά και τα μαλλιά του ανθρώπου.

Αλλαϊνός,ο: ο διπλανός.

Αλμπάνης,ο: πεταλωτής,καλιβωτής αλλά και αδέξιος,άπειρος.

Αλπέτζου,η: η αλεπού.Μτφ.η πονηρή και πανούργα γυναίκα.

Αλυχτάω:γαυγίζω.

Αμανάτ'(ι): ενέχυρο.

Αμούντ: άφαντος.

Ανάβρα,η: πηγή νερού.

Ανάκαρα,η: σωματική δύναμη,αντοχή,όρεξη,κουράγιο για κάτι.

Ανακόλλι,το: το έμπλαστρο.

Αναμεράω: στέκομαι κατά μέρος,μεργιάζω,κάνω στην άκρη για να περάσει κάποιος.

Αντράλα,η: ζαλάδα.

Απέκεια(επιρρ.): από το άλλο μέρος.

Απίδι,το: το αχλάδι.

Απόσκι,απόσκιο,το: μέρος που δεν το βλέπει ο ήλιος,που έχει σκιά.

Αφσκί,το: κοπριά.

 

Ββ

Βάβω,η: γιαγιά

Βάκρα,η: γίδα ή προβατίνα με μαύρα μπαλώματα στο πρόσωπο.

Βάτεμα,το: γονιμοποίηση ζώων,μαρκάλισμα.

Βελούχι: πηγή με άφθονο νερό.

Βούζας,ο: γενναίος,ρωμαλέος.

Βουκόλος,ο: βοσκός και φύλακας βοδιών,αλλά και γεδαλοβοσκός και γελαδάρης.

 

Γγ

Γαζέπι,το: δυνατή μπόρα,νεροποντή.

Γάστρα,η: μεταλλικό απλωτό σκέπασμα,με το οποίο,αφού θερμανθεί,σκεπάζεται το ταψί

με το ψωμί ή το φαγητό για να ψηθούν.

Γατσούμπρο,το: βατόμουρο.

Γιάγκλα,η: στροφή του δρόμου.

Γκόρτσο,το: ο καρπός της γκορτιάς,το αγριαχλάδι.

Γρέντζιλο,το: άγριο με μικρή ρόγα σταφύλι.

 

Δδ

Δαρτή,η: δυνατή βροχή.

Δικριάνι,το: ξύλινο ή σιδερένιο γεωργικό εργαλείο,χρήσιμο για το μάζεμα των χορταριών

και για το λίχνισμα(ανέμισμα) των σιτηρών στ'αλώνι.

Δούγα,η: βαρελοσανίδα.

Δραγάτης,ο: αγροφύλακας,αμπελοφύλακας.

Δράγκα,η: γουλία,σταγόνα,σταλιά νερού ή ποτού.

Δρούγα,η: η αδράχτι,η αρχαία άτρακτος.

Δρυμόνι,το: κόσκινο από λευκοσίδερο με μεγάλες τρύπες με το οποίο

δρυμόνιζαν(κοσκίνιζαν) το καλαμπόκι.

 

Εε

Είνορο,το: όνειρο.

Εκειό: εκείνο.

Εξαποδώς: σατανάς,διάβολος.

Έξοτα,τα: έξοδα,δαπάνες.

Έτος:νάτος.

 

Ζζ

Ζαγάρι,το: κυνηγητικό σκυλί,λαγωνικό.Μτφ: παλιόπαιδο.

Ζαντραβέλι,το: το γαϊδουράκι.

Ζέρδελο,το: βερύκοκο.

Ζούδι,το: ζωύφιο.

Ζουλάπι,το: άγριο σαρκοφάγο ζώο του δάσους.

 

Ηη

Ημερινά,τα: καλοπέραση.

Ήπατα,τα: σωματικές δυνάμεις.

Ήρα,η: αγριόχορτο που φυτρώνει στα χωράφια και εμποδίζει

την ανάπτυξη του σιταριού.

 

Θθ

Θαμπούλια,(επιρρ): χαράματα,πολύ πρωί.

Θαραπαή: ευχαρίστηση.

Θελός,ο: θολός.

Θέρμη,η: πυρετός που προέρχεται από ελονοσία.

Θυμητικό,το: μνημονικό,μνήμη.

 

Ιι

Ίγκλα,η: δερμάτινη λουρίδα,με την οποία δένεται και συγκρατείται το

σαμάρι πάνω στο ζώο.

Ισιάδα: ομαλός τόπος,ίσιωμα,ίσια  ευθεία.

Ίσκιωμα,το: φάντασμα.

 

Κκ

Κακαράντζα,η: κοπριά γιδοπρόβατων.

Κάμα,το: ζέστη.

Κανούτα,η: γίδα με σταχτογάλαζο χρώμα.

Καρδάρα,η: ξύλινο δοχείο,συνήθως στρογγυλό,μέσα στο οποίο

αρμέγουν το γάλα.

Καρκανιάζω: ξηροψήνομαι.

Κατσιό,το: ανάπαυση,καθισιό,τεμπελιά.

Κοκκαλίτσι,το: κουμπί του πουκαμίσου.

Κουραδέλια,τα: δύο πέτρες η μία πάνω στην άλλη.

Κουσεύω: τρέχω.

 

Λλ

Λάκκα,η: επίπεδος,ανοιχτός,υπαίθριος χώρος,μικρή κοιλάδα.

Λανάρι,το: χειροκίνητο εργαλείο με καντά μετάλλλινα βελόνια

για το ξάσιμο των μαλλιών των γιδοπροβάτων,πριν γίνουν

νήμα.Λέγεται και χτένι.

Λαρώνω: ησυχάζω,γλαρώνω,με παίρνει ο ύπνος.

Λέντζερο,το: ράκος,παλιό,άχρηστο αντικειμενο.

Λητάρι,το: κοντό,ψιλό σχοινί,τριχιά.

Λιάτα,η: ειδικό τσεκούρι,χρήσιμο για το πελέκημα των ξύλων,

η χατζάρα.

 

Μμ

Μανάρα,η: κατσίκα οικόσιτη που προορίζεται για σφαγή.

Μαρμάγκα,η: δηλητηδιώδης αράχνη.

Μας τα κ'λάς: μάσε τα κουλά σου(τα χέρια).

Μάσα και μάσια,η: σιδερένια ράβδος με την οποία αραιώνονται

τα κάρβουνα και μαζεύεται η στάχτη της φωτιάς.

Ματσαλάω: μασουλάω.

Μαυλάω: καλώ,παρασύρω με απομίμηση της φωνής τα πρόβατα.

Μολογάω: ομολογώ,δέχομαι,διηγούμαι.

Μούσκιο,το: μούλιασμα,μούσκεμα.

Μπαζίνα,η: είδος πρόχειρου φαγητού από καλαμποκίσιο αλεύρι

με νερό και με τσιγαρισμένο κρεμμύδι ή τυρί με λάδι.

Μπακράτσι,το: χάλκινο κωνικό δοχείο με χερούλι.

Μπορμπότσαλο και μπουρμπυτσέλι,το: ζωύφιο.

Μπουκουβάλα,η: σβώλος από ψίχουλα ψωμιού και τρίμματα τυριού

τυλιγμένα σε πανί και ζυμωμένα στο χέρι.

Μπουραζάνα,η: είδος παντελονιού από γιδίσιο μαλλί.

Μπουχαρί,το: καπνοδόχος.

Μπσαφίρ(η)ς,ο: μουσαφίρης,ο φιλοξενούμενος.

 

Νν

Νταβάς,ο: μικρό,στρογγυλό χάλκινο μαγειρικό σκεύος

με ψηλό κόθρο και δύο χερούλια.

Νταβίδι,το: ξυλουργικό εργαλείο που χρησιμεύει για τη σύσφιξη

αντικειμένων μετά τη συγκόλλησή τους με κόλλα.

Ντουλαμάς,ο: επενδυτής(πανωφόρι) μάλλινος.

Ντρουβάς,ο: μικρό φορητό,πλεχτό ή υφαντό μάλλινο σακούλι,που βάνουν

τρόφιμα και άλλα αντικείμενα και μεταφέρονται στον ώμο του ανθρώπου.

 

Ξξ

Ξαδειά,η: ευκαιρία.

Ξανέμισμα,το: λίχνισμα.

Ξεζάρκωτος,ο: ολόγυμνος.

Ξεκούτης,ο: ξεμωραμένος,αποβλακωμένος.

Ξώγκαρδα και ξέγκαρδα(επιρρ.): απρόθυμα,αδιάφορα. 

 

Οο

Οβριός,ο: εβραίος,Μτφ:άνθρωπος τσιγκούνης,φιλάργυρος.

Οκνός,ο: οκνηρός,αργός,τεμπέλης.

Όρνιο,το: άγριο αρπακτικό πτηνό.Μτφ:βλάκας,ανόητος άνθρωπος.

Όχτρα,η: έχθρα.

Όψιμος,ο: ο αργοπορημένος,ο καθυστερημένος.

 

Ππ

Παρακατούλια(επιρ.): λίγο πιο κάτω.

Πατατούκα,η: κοντό αντρικό πανωφόρι από χοντρό μάλλινο ύφασμα.

Πλακανίθρα,η: μεγάλη επίπεδη πέτρα.

Πλαστό,το: είδος πίτας από καλαμποκίσιο αλεύρι με λάχανα στη μέση,

λάδι και τυρί.

Πλιγούρι,το: φτωχικό φαγητό που παρασκευάζεται από βρασμένο σιτάρι.

Πρέντζα,η: μιτζύθρα.

Πυροστιά και σιδηροστιά,η: μικρός σιδερένιος τριγωνικός τρίποδας.

Πυρωμάδα,η: φέτα ψωμιού πυρωμένη και από τις δύο πλευρές

στα κάρβουνα της φωτιάς ή του τζακιού.

 

Ρρ

Ραχάτι,το: ανάπαυση,χουζούρι,τεμπελιά.

Ράχλα,η: μούχλα.

Ρέκλα,η: κούραση του σώματος πριν από πυρετό.

Ρογγατσίνι,το: θαμνώδες αγριόδεντρο.

Ρούγα,η: γειτονιά,δρόμος,πλατεία.

Ρουκέλα και ρικέλα,η: κουβαρίστρα.

 

Σσ

Σαλαγάω: χειρονομώ με φωνές και σφυρίγματα και οδηγό το κοπάδι

στη βοσκή και γενικά στην επιθυμητή κατεύθυνση.

Σαουριάζω: σιωπαίνω.

Σαπέρα(επιρρ.): προς τα πέρα.

Σγαρλέντζα,η: αταξία.

Σιγκούνα και σιγκούνι,το: είδος χοντρού μάλλινου πανωφοριού

της παραδοσιακής γυναικείας φορεσιάς.

Σκαφίδι,το: σκάφη.

Σκουταρέλα,η: σαύρα.

Σουράω: σφυρίζω.

Σφελαγκουδιά,η: ο ιστός της αράχνης.

 

Ττ

Ταγαρι και τρουβάς,ο: μικρό φορητό,πλεχτό ή υφαντό μάλλινο σακούλι,που βάνουν

τρόφιμα και άλλα αντικείμενα και μεταφέρονται στον ώμο του ανθρώπου.

Τελεύω: τελειώνω,παιδεύω.

Τουλουπάνι,το: λεπτό βαμβακερό ύφασμα που χρησιμεύει για σουρωτήρι υγρών.

Τριψάνα,η: βρασμένο γάλα μέσα στο οποίο έτριβαν κομμάτια ψωμιού,μπομπότας

και κουλούρας.

Τσαλαφούτ(ι),το: πηχτή υπόξινη μάζα από πρόβιο γάλα βρασμένο και αλατισμένο.

Τσάμπουρα,τα: μικρά σταφύλια που απομένουν στα κλήματα μετά τον τρύγο.

Τσάντζαλα,τα: παλιόρουχα,κουρέλια.

Τσιγαρίδα και τσιγαρίθρα,η: απομεινάρια χοιρινού κρέατος που έλιωσαν

στον τέντζερη και μετά την αφαίρεση του λίπους.

Τσούπρα,η: κορίτσι,κοπέλα.

Τσουράπα,η:άσχημη, με κακούς τρόπους γυναίκα.

 

Φφ

Φάκλα,η: μεγάλη φωτιά,δυνατή ζέστη.

Φλιτράω: φτερουγίζω,πετάω ανάλαφρα από χάρα.

Φλιτσιούρ,το: πολύς κόσμος.

Φούλα,η: η αδερφή (χαϊδευτικά).

Φουρδάκλα,η: φουσκάλα.

Φουσκί,το: χονεμένη κοπρία από χοντρά ζώα που χρησιμεύει για λίπασμα.

Φουσκόγαλο,το: λευκό έκκριμα της συκιάς,"το γάλα της συκιάς".

Φρόκαλο και φροκαλίδι,το: το σκουπίδι.

Φτηνοπέτσικο,το: φτηνόφλουδο.

Φώλι,το: αβγό ή ομείωμα αβγού που τοποθετείται στη φωλιά της κότας για να την

προσελκύσει να γεννήσει.

 

Χχ

Χαΐρι,το: προκοπή.

Χαλασιά,η: χαλασμός,καταστροφή και κοσμοχαλασιά.

Χαρδαλούπας,ο: εκείνος που άπληστα καταβροχθίζει τα πάντα.

Χερόβολο,το: ποσότητα σταχυών που μπορεί να κρατήσει με το ένα χέρι αυτός

που θερίζει.

Χερσώνω: κάνω έναν τόπο χέρσο,παύω να τον καλλιεργώ.

Χειμωνικό,το: το καρπούζι.

Χ'λιάρα,η: ξύλινη κουτάλα για το ανακάτεμα και το σερβίρισμα του φαγητού.

Χωσιά,η: η ενέδρα.

 

Ψψ

Ψάνα,η: χλωρό μεστωμένο στάχυ.

Ψάχαλο,το: ψιχίο,τσάχαλο,άχυρο.

Ψες και εψές(επιρ.): χτες.

Ψίκι,το: γαμήλια πομπή.

Ψυχούδι,το: πρόσφορο που προσφέρουν στα μνημόσυνα για τη συγχώρηση

των ψυχών των νεκρών.

Ψωμοσάκουλο,το: σακούλι που έβαζαν το ψωμί για το χωράφι.

Το Περδικάκι είναι χωριό του ορεινού Βάλτου Αιτωλοακαρνανίας, πρώην κοινότητα και, σήμερα, Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Ινάχου. Η παλαιά ονομασία του χωριού είναι Σακαρέτσι. Το Περδικάκι με την παλαιά του ονομασία "Σακαρέτσι" εμφανίζεται επί Όθωνα και Βαυαροκρατίας ως οικισμός του Δήμου Ιδομένης.

 Το χωριό βρίσκεται σε υψόμετρο 700 μέτρων και η συνολική έκταση της πρώην κοινότητας υπολογίζεται στα 72000 στρέμματα. Ο πληθυσμός του χωριού στην απογραφή του 2001, ανερχόταν στα 466 άτομα

 

Το περδικάκι απο ψηλά:

 

 

Ιστορικά

 

Το Περδικάκι υπήρξε πιθανότατα αρχαίο Ελληνικό πόλισμα, με άλλο φυσικά όνομα στη αρχαιότητα καθώς και μεσαιωνική κώμη με το όνομα Σακαρέτσι.Στο Σακαρέτσι ποτέ δεν εγκαταστάθηκε Τουρκική φρουρά στα τετρακόσια χρόνια της τουρκικής κατοχής. Οι Σακαρετσιάνοι ζούσαν στο χωριό τους πιο σίγουρα και πιο ήρεμα από τους καμπίσιους Έλληνες. Δεν είχαν τους Τούρκους πάνω από το κεφάλι τους κάθε μέρα. Είχαν την εκκλησία τους, το υποτυπώδες σχολείο τους. Μάθαιναν τη γλώσσα τους και την ιστορία τους, εκτελούσαν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα ελεύθερα.

 Αρματολικές οικογένειες του Σακαρετσιού ήταν με βεβαιότητα του Μπουκουβάλα (Γιάννης Μπουκουβάλας, αρματολάρχης Αγράφων) και του Καραΐσκου ή Ίσκου. Νόθος γιος του καπετάνιου Δημητρίου Ίσκου ήταν ο πασίγνωστος ιδιοφυής στρατηγός της Ελληνικής Επανάστασης Γεώργιος Καραϊσκάκης. Στη Επανάσταση του 1821 οι Σακαρετσιάνοι δεν ήταν απόντες.

 

 

Το Σακαρέτσι στην Επανάσταση του 1821

 

Οι Σακαρετσιάνοι ήταν από τους πρώτους που έλαβαν μέρος στην επανάσταση του 1821 κάτω από την αρχηγία των οπλαρχηγών του Βάλτου και κυρίως του Ανδρέα ΄Ισκου. Αναφέρονται τα ονόματα των: Αναστασίου Κώστα, Αναστασίου Σωτηρίου, Γιαταγάνα Κώστα, Γκιάτη Γεωργάκη, Διάκου Πάνου, Δράκου Θεοδώρου, Κακαράτζα Γιωργάκη, Κοτζίνη Στέργιου, Κουά ή Κουβά Αθανασίου, Κουτζίκου Ιωάννη, ή Γιαννίκου, Μέρκου Δημήτρη, Μέρκου Νικολάου, Μπακόλα Νίκου, Νταγκλή Αθανασίου, Ντάικου Δημήτρη, Πριόβολου Γεωργίου, Ρεγκούτα Βασιλείου, Σιαρλή Αναγνώστη, Σιαρλή Δημήτρη, Σιάσου Ιωάννη, Σιάσιου Κώστα, Σιτή Γεωργίου, Χαντζάρα Γεωργίου και Χαρατσάρη Δημήτρη.(Σχετικές πληροφορίες στο βιβλίο του Νίκου Τέλωνα:"Οι πρόμαχοι της πατρίδος Βαλτινοί Αγωνιστές του '21" ). Υπήρξε ομαδική συμμετοχή 60 Σακαρετσιάνων σε μάχη κατά των Τούρκων στη Μηλιά της Κανάλας το 1825 με οπλαρχηγό τον συγχωριανό τους Νικόλαο Μπακόλα, όταν Ο Μουστάμπεης κατέβαινε από τα Άγραφα για να ενισχύσει τον Κιουταχή που πολιορκούσε το Μεσολόγγι. Υπάρχει κατάλογος 23 Σακαρετσιάνων στους οποίους, το 1844, η τότε Κυβέρνηση απένειμε αριστεία και διπλώματα για τους αγώνες τους υπέρ της Ανεξαρτησίας της Πατρίδας. Επίσης με αφορμή Β.Δ. (Φ.Ε.Κ. αριθ. 9, 22 Μαρτίου 1833 εν Ναυπλίω) πολλοί Σακαρετσιάνοι υπέβαλαν τότε τα δικαιολογητικά τους, από τα οποία φαίνεται η συμμετοχή τους στον Αγώνα.

Στις γνωστές περιπέτειες της Ελλάδας που άρχισαν με τους νικηφόρους Βαλκανικούς πολέμους το 1912-14 και συνεχίστηκαν με τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο που είχε για την Ελλάδα ως προέκταση τη Μικρασιατική εκστρατεία του 1919 και τη μεγάλη καταστροφή του 1922 πολλοί Σακαρετσιάνοι έλαβαν μέρος και έφτασαν μέχρι το Εσκή Σεχίρ, τον Σαγγάριο ποταμό. Από αυτούς 28 ποτέ δεν γύρισαν στο αγαπημένο τους Σακαρέτσι.

Τον Οκτώβριο του 1940 το Σακαρέτσι αποχαιρετούσε 67 παιδιά του και τα έστελνε στο μέτωπο να πολεμήσουν το φασιστικό στρατό του Μουσολίνι που απρόκλητα εισέβαλε στη χώρα μας. Από τους 67 τέσσερις δεν γύρισαν ποτέ πίσω και δύο γύρισαν σοβαρά τραυματισμένοι.

Σημαντική ήταν η συμμετοχή των Σακαρετσιάνων στην Εθνική Αντίσταση κατά τη διάρκεια της κατοχής. Ακολούθησε ο εμφύλιος με βαρύ τίμημα για το χωριό, όπως και για όλη την Ελλάδα.

 

Διοικητικά

 

 Το 1836 με Β.Δ. το Σακαρέτσι (πληθυσμός 1150 άτομα – απογραφή 1836) ορίστηκε έδρα του νεοσύστατου τότε Δήμου Ιδομένης.

Όταν το 1912 θεσμοθετήθηκαν οι κοινότητες, σχηματίσθηκε η κοινότητα Σακαρετσίου με τα χωριά Σακαρέτσι, Προβιανή ή Βρουβιανά, Βερβίτσα (Αυλάκι) και Μηλιά.

Το Σακαρέτσι μετονομάσθηκε σε Περδικάκι το 1930 με το Β.Δ. της 17/7/1930 (Φ.Ε.Κ. 251/24-7-1930). Το 1965 τα δύο χωριά Βρουβιανά και Αυλάκι αποσπάστηκαν και σχημάτισαν ξεχωριστή κοινότητα με έδρα τα Βρουβιανά.

Με το νόμο 2539 (Φ.Ε.Κ. 244/4-12-1997) γνωστός ως σχέδιο «Καποδίστριας» καταργήθηκαν οι κοινότητες και αναβίωσαν οι δήμοι. Έτσι με το νόμο αυτό η κοινότητα Περδικακίου (Σακαρετσίου) που υπήρξε έδρα του μεγάλου Δήμου Ιδομένης καταργείται και τώρα δεν αποτελεί παρά ένα από τα 15 Δημοτικά Διαμερίσματα του Δήμου Ινάχου με έδρα τους Χαλκιοπούλους.

 

Πηγή: http://el.wikipedia.org

Free Joomla! template by L.THEME